تصورات نادرست از عدالت با عدالت + صدا ناسازگار است


مرتضی عزتی

مرتضی عزتی، عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرسه وی در گفت و گو با حلقه اسلامی آمریکای شمالی مهم ترین بحث در عدالت را نوع تلقی از مفهوم عدالت دانست و گفت: متاسفانه در بسیاری از موارد برداشت نادرست از مفهوم عدالت منجر می شود. به بی عدالتی بیشتر مثلا برخی دولت ها با هر ترفند و کلاهبرداری از برخی افراد پول اضافه می گیرند و از سوی دیگر از برخی دیگر هزینه های قانونی دریافت نمی کنند. به عنوان مثال، برخی از مردم چهار برابر هزینه برق دریافت می کنند، در حالی که برای برخی دیگر به همان اندازه هزینه نمی شود و دولت آن را تحمل می کند. این بی انصافی است که برای کسانی که کمتر مصرف می کنند برای مصرف برق تعرفه نگذاریم، اما تعرفه چهار برابری از مصرف کننده برق از مصادیق بی عدالتی است.

وی افزود: یا مثلا شهرداری برای فلان محدوده، برخی عوارض ترافیکی را از ۳۰ به ۴۰ برابر افزایش داده و مدعی است در فلان محدوده عوارض را کاهش داده است. شهرداری نمی تواند برای ارائه خدمات از یک نفر ۳۰ برابر حق گذراندن دریافت کند اما فرد دیگری که از همان سرویس استفاده می کند اصلا هزینه ای را پرداخت نمی کند.

تصورات غلط از عدالت

این کارشناس مسائل اقتصادی ادامه داد: اینها همه مصداق تصورات نادرست از عدالت است و این نوع برداشت ها موجب بی عدالتی بیشتر می شود.


بیشتر بخوانید:

عزت در بخشی دیگر از این حدیث به رابطه تورم و عدالت اشاره کرد و گفت: مطلقاً این که تورم موجب ظلم می شود، یقیناً باور نادرستی است، اما اگر عواملی موجب برخی ویژگی ها شود که به معنای عدالت است، آنها را از بین می برد. جامعه، دولت یا گروه خاصی که عمداً بخواهند چنین تورمی را ایجاد کنند، می توان از مصادیق بی عدالتی و بی عدالتی تعبیر کرد.

عزتی افزود: در واقع به طور کلی دادن حق هر فردی به معنای عدالت است. در تمام این مفاهیم و مثال هایی که ذکر کردم، ما اصلاً حق و صاحب حق را ملاک تعریف نکرده ایم و متأسفانه برداشت های شخصی خود را از عدالت معیار قرار داده ایم. یعنی ما گفتیم از یک نفر پول بگیریم و به دیگری بدهیم یا چند بار از عده ای شارژ می شود و عده ای هم معاف می شوند.

وی گفت: متأسفانه این نگاه شخصی و غلط به عدالت با مفاهیم دینی و قرآنی مغایرت دارد. نه در هیچ آیه ای از قرآن حفظ شد و نه چهار برابر دستمزد عده ای و گذشت از خرج برخی دیگر جایز نبود. مفاهیم اساسی که در متون اسلامی به ویژه قرآن در مورد عدالت می توان یافت این است که عدالت بیشتر جنبه فردی دارد، اما وقتی وارد مسائل اجتماعی می شویم، چنین قاعده ای وجود ندارد که برخی را تحمیلی متهم کرد.

تورم عمدی مصداق بی عدالتی است

یکی از اعضای هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرسه گفت: اگر منبع یا عامل تورم نهادی مانند دولت یا بانک باشد و عمداً به قصد پول بیشتر تورم را افزایش دهند، این ظلم است. تعاریف عدالت باید تغییر کند و برداشت های شخصی از عدالت به کلی کنار گذاشته شود.

عزتی با اشاره به اینکه تفکر غالب در دولت ها همواره گرفتن از ثروتمندان و دادن به فقیر و ضعیف بوده است، گفت: این روش با حقیقت مطابقت ندارد و به دیدگاه کمونیستی و کمونیستی نزدیک است. نظر با نظریات قرآن ناسازگار است.

وی ادامه داد: دولت باید از کسانی که با تضییع قانون و حقوق دیگران ثروت هنگفتی به دست آورده اند هزینه های متعدد بگیرد نه از کسانی که کاملا قانونی و با رعایت حقوق دیگران به ثروت رسیده اند.

و یکی از اعضای هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرسه تاکید کرد: کسانی که به ناحق ثروت هنگفتی به دست آورده اند قطعا مردم عادی نیستند بلکه افرادی هستند که به شبکه بانکی و دولت متصل هستند و از این طریق از این رانت ها بهره مند می شوند. باید چندین برابر تعرفه هزینه داشته باشد.

عزتی گفت: در زمان رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم برخی از بازرگانان متوجه کمبود در بازار شدند و کالاهای کمیاب را از کاروان ها خریداری کردند و چون انحصار داشتند این کالاها را به آنها عرضه نمی کردند. بازار را تا مدتها به قصد گرانی کالای مورد نظرشان، دوبرابر کردن و سپس فروش، پیغمبر اسلام با آنها برخورد کرد و رفتارش عادلانه بود.

وی ادامه داد: امروز همین شرایط در کشور ما به شکل دیگری وجود دارد، یعنی عمدا تورم ایجاد می کنند تا منافعی برای خود فراهم کنند و باید جلوی این گونه حرام ها گرفته شود. از طرفی اگر نظام بازار حاکم باشد و عرضه و تقاضا در این سیستم وجود داشته باشد و کسی دست به احتکار نزند و پول های نامتعارف گردش نکند و سیستم بانکی باعث تورم نشود، شاید اگر تورم رخ دهد این تورم تمام نشود. در بی انصافی، زیرا تورم ناشی از شرایط عرضه و تقاضا است.

عزت معتقد است اگر چاپ پول با هدف کسب منافع دولت ارتباطی نداشته باشد و منجر به تورم شود، این مصداق بی عدالتی نیست.

تورم دلیل بی عدالتی نیست

وی بیان کرد: تورم به خودی خود عامل بی عدالتی در شرایط عادی نیست، اما زمانی منجر به بی عدالتی می شود که عمدا با هدف کسب سود از دولت، نهادها و برخی افراد ایجاد شود. اگر تورم عمدی و با هدف کسب سود برای برخی افراد ایجاد نشود، ممکن است در مواردی منجر به رشد اقتصادی شود، البته نه در همه موارد اما در برخی موارد. وقتی سرمایه گذاری نباشد، پول و تقاضا نباشد، ایجاد تورم معینی نمی تواند در رشد اقتصادی موثر باشد، اما اگر شرایط کافی فراهم شود، افزایش جزئی تورم اقتصاد را به حرکت در می آورد و مثبت تلقی می شود، به همین دلیل می گویم. که تورم در مبنا به معنای بی عدالتی نیست و تورم پدیده ای است که می تواند در اقتصاد رخ دهد و منافاتی با عدالت ندارد. تورم اگر ناشی از نظام عرضه و تقاضا باشد موجب بی عدالتی نمی شود، اما اگر عمداً توسط عده ای با هدف سلب حقوق دیگران ایجاد شود موجب بی عدالتی می شود.

گفتگو با سعید امینی

انتهای پیام