کودتای ۲۸ مرداد، ایران را در یک کمای سیاسی قرار داد


کودتای 28 مرداد

به گزارش ایکنا از قزوین، محمدرضا شاه با صدور فرمان محرمانه ای مبنی بر عزل دکتر محمد مصدق از نخست وزیری و فرار به عراق و سپس ایتالیا، مقدمات کودتای انگلیسی-آمریکایی ۲۸ مرداد ۱۳۷۱ را فراهم کرد. در مرداد ۱۳۳۲.

فرار شاه و کودتای ۷ مرداد ۱۳۳۲، خانواده پهلوی را به شخصیتی ترسو و ترسو در حافظه تاریخی ملت ایران تبدیل کرد. مجلس شورای ملی باید پیش از امضای حکم استیضاح مصدق را تصویب می کرد، همان مجلسی که دو روز قبل از دستور محرمانه استیضاح مصدق در ۲۹ مرداد ۱۳۳۲ دوره هفدهم آن منحل شد، با همه پرسی منحل شد. همزمان با برکناری مصدق، شاه زاهدی، ژنرال بازنشسته ارتش را نیز به عنوان نخست وزیر امضا کرد.

نقش انگلستان در کوتا در ۲۸ آگوست

کافه حسین زادر در گفت و گو با خبرگزاری عراق و کره از قزوین درباره دلایل کودتای ۲۸ مرداد گفت: جنبه های مختلف داخلی و خارجی در وقوع این کودتا فعال بود اما جنبه بیرونی اهمیت بیشتری داشت. این ماجرا در ابتدا مربوط به موضوع ملی شدن صنعت نفت و کنترل نفت در دست ایرانی ها بود که بعدها شامل مسائل داخلی نیز می شد.

وی در تشریح عوامل بیرونی کودتا گفت: در گذشته به دلیل اینکه فناوری و قدرت استخراج نفت در دست کشورهای قدرتمند بود، امتیاز استخراج نفت و فروش آن در ایران به شرکت های انگلیسی واگذار می شد که ایران همکاری می کرد. . با آنها در این زمینه اما این شرایط ناعادلانه و نابرابر بود. سهم ایران از درآمد فروش ناچیز و در مقایسه با کشورهای مشابه در سطح پایین تری قرار داشت. زیرا در همان زمان شرکت آمریکایی آرامکو با عربستان سعودی قراردادی داشت که درآمدهای آن برای هر کشور ۵۰ درصد بود و درآمدهای پرداختی برای هر تن نفت دو برابر قراردادهایی بود که شرکت انگلیسی به ایران منعقد کرده بود.

این محقق گفت: انگلیس منافع خود را در خطر دید و برنامه ریزی و حمایت مالی کرد تا این بدعت رخ ندهد و روند ملی شدن صنعت نفت به کشورهای دیگر سرایت نکند و متوقف شود. در آن زمان، کودتا رایج بود، مانند کشورهای گواتمالا، اندونزی و شیلی، که در آن کودتا برای جلوگیری از تشکیل دولت های ملی مستقل به نفع قدرت های بزرگ ایجاد شد. در آن زمان، نفت یک جزء بسیار مهم بود، زیرا پس از جنگ جهانی دوم، کشورها باید خود را بازسازی می کردند، آنها به سوخت نیاز داشتند.

وی ادامه داد: با ملی شدن صنعت نفت، کنترل نفت از دست شرکت انگلیسی خارج شد و مسیری برای رسیدن به کودتا طی شد. انگلیسی ها دست روی دست نگذاشتند. در مرحله اول، شرکت انگلیسی در مجامع بین المللی شکایات حقوقی را مطرح کرد و در هر پیگیری به بن بست رسید و دکتر مصدق برنده آن دعاوی شد. پس از شکست در مجالس حقوقی، انگلیس وارد مرحله محاصره همه جانبه و فشار اقتصادی بر ایران شد که اگر ایران می خواست بدون دخالت انگلیس نفت استخراج و بفروشد، با موانع ما مواجه می شد. انگلیس کشورها را برای نخریدن نفت ایران تحت فشار قرار داد و از حضور نفتکش های اروپایی در بنادر ایران جلوگیری کرد که فشار زیادی بر دولت مصدق وارد کرد و درآمد نفتی کشور را به صفر رساند.

حسین زاده افزود: در کودتای ۲۸ مرداد بحث اصلی نفت و مدعی اول انگلیس بود. فضای دوقطبی جنگ سرد نیز این ترس را ایجاد کرد که این اتفاق برای نفوذ کمونیسم در ایران مساعد نباشد و سرانجام با حمایت مالی و برنامه ریزی انگلیسی ها کودتا به پیروزی رسید.

وی با اشاره به نقش آمریکا در دستیابی به کودتا، گفت: در ابتدا انگلیس یک قدرت مطلق بود و روسیه برای نفوذ در ایران رقابت می کرد، اما پس از تضعیف انگلیس در جنگ جهانی دوم، آمریکا به تدریج جای انگلیس را گرفت. موضع آمریکا در قبال کودتای ۲۸ مرداد در ابتدا بی طرف بود و قصد مداخله نداشت، اما بنا به دلایلی به لزوم ورود و شروع مداخله متقاعد شد. همزمان مسائل خارجی و درگیری های داخلی بین شاه و دولت مصدق به کودتای ۲۸ مرداد انجامید.

دوستان مصدق به او خیانت کردند

این پژوهشگر به تشریح عوامل داخلی تشکیل کوتا در ۷ مرداد پرداخت و گفت: مصدق به عنوان نماد و نماینده مخالفان شاه در میدان حضور داشت. او با شخصیت خود، بر اساس قانون اساسی، قدرت بسیار محدودی به پادشاه داد که قدرتی ندارد و صرفاً یک مقام افتخاری است. شاه جوان قدرت کافی نداشت و قبل از مصدق در موقعیت ضعیفی قرار داشت. تحمل این وضعیت برای شاه سخت بود، اما قدرت مقابله با مصدق را نداشت.

وی خاطرنشان کرد: نیروهای داخلی برای کودتا، مخالفان مصدق، حامیان سلطنت و بازگشت شاه که در گذشته از دوستان مصدق بودند و اکنون به دلیل خلقت از مخالفان مصدق هستند، از هیچ تلاشی دریغ نکردند. از یک شکاف بین آنها، آنها نیز طیف گسترده ای را تشکیل دادند.

حسین زاده درباره اتفاقات داخلی که زمینه ساز کودتا شد، گفت: عواملی چون انشعاب سران جبهه های ملی و حامیان مصدق، درگیری های خیابانی و حوادث کارگری حزب توده، فضای دوقطبی و تمسخر دنیا. قدرت ها که حزب توده را عامل شوروی در ایران می دانست. رابطه مصدق و شاه که جلسات هفتگی هیئت را در حضور شاه برگزار می کرد، اما در آن زمان با شاه مشورت نمی کرد. طرف های داخلی کودتای ۲۸ اوت را ارائه کردند.

وی در پاسخ به این سوال که کودتا چگونه انجام شد، گفت: طبق برنامه ریزی نظامی، یک دسته از سربازان به سرپرستی نصیری مسئول صدور دستور برکناری مصدق بودند. تیم های دیگر در حال دستگیری وزرای برجسته بودند. لشکر سوم وزارت پست و تلگراف و ستاد ارتش را تصرف کرد.

این استاد دانشگاه افزود: همزمان گروه های سازماندهی شده از اراذل و اوباش به دفاتر احزاب مخالف از جمله حزب توده و جبهه ملی حمله کردند. از سه لشکر فقط لشکر دوم موفق شد نصیری دستگیر شد و فرمانده لشکر سوم متواری شد. یکی از افسران گارد سلطنتی که از اعضای حزب توده بود به کیانوری گزارش داد و به گوش مصدق رسید، عملیات خنثی شد و شاه مجبور به فرار به بغداد شد.

کودتای نافرجام به پیروزی رسید

و این محقق ادامه داد: گویا کودتا در اینجا شکست خورد، اما کودتاچیان در عرض چند ساعت موفق شدند با حمله به خانه مصدق قدرت را به دست گرفته و دستگیر کنند و پس از گذراندن مراحل دادگاه، مصدق تبعید شد.

وی عوامل موثر در پیروزی کودتا را اینگونه برشمرد: حمایت و برنامه ریزی بیرونی از یک سو، اختلافات و خیانت های داخلی از سوی دیگر و تامین نیروهای میدانی توسط برادران بالغ که عامل اصلی بودند. در آن. توزیع وجوه بین الشماق و دست های سازمان یافته ای مانند شعبان جعفری نیز تأثیرگذار بود. همدستی افرادی مانند سرتیپ دفتری، فرمانده شهربانی و فرماندار نظامی که از نزدیکان مصدق بودند نیز با کودتاچیان مؤثر بود. همه این عوامل دست به دست هم دادند تا در کودتا پیروز شوند و مصدق و حامیانش را شکست دهند.

هدف از کودتا چه بود؟

حسین زاده با اشاره به اهداف کودتای ۲۸ مرداد، مهم ترین هدف را بازپس گیری مجدد نفت در دست شرکت های بزرگ آمریکایی و انگلیسی دانست و افزود: کودتا برای این اتفاق افتاد که شرکت های خارجی بتوانند ایران را با ایران دوباره درک کنند. در مورد این کودتا مسئله نفت و با سرکوب مصدق و نیروهایش، شاه قادرت خلوت و تأسیسات را تصرف کرد.

وی با اشاره به تاثیر کودتای ۲۸ مرداد بر فضای سیاسی ایران، گفت: جامعه در فضای ناامیدی غالب شده است. مردمی که سال ها به دنبال تشکیل حکومت مردمی برای ایستادگی در برابر قدرت مطلقه شاه بودند، دیگر قدرت مخالفت را نداشتند. مخالفان و معترضان سرکوب شدند تا اینکه ایران برای سالها به کمای سیاسی فرو رفت. این فضای یأس در ادبیات آن زمان نیز خود را نشان داد. در اشعار مهدی برادران تولّیحی، ناامیدی، یأس و یأس در فضای فکری جامعه به وضوح نمایان است.

به گزارش ایکنا ؛ کودتای انگلیسی- آمریکایی پیروز شد و پهلوی دوم در ۷ مرداد ۱۳۳۲ در پیامی که از رادیو تهران پخش شد، وعده ای غیرمنتظره داد. او برای دلجویی از مردم به آنها وعده دموکراسی داد و گفت که او تنها کسی است که می تواند دموکراسی واقعی را در کشور برقرار کند. او با این وعده و البته به لطف حمایت آمریکایی ها توانست برنده کودتا شود. محمدرضا شاه در ۹ مرداد ۱۳۳۲ به ایران بازگشت و بر مسند قدرت نشست و دکتر مصدق و هواداران و یارانش را در سراسر کشور به زندان انداخت و شروع به تصفیه ادارات مصدق کرد.

انتهای پیام